CHỦ ĐỘNG HỘI NHẬP TIẾP THU TINH HOA VĂN HÓA NHÂN LOẠI (TS. Nguyễn Viết Chức)

04/08/2014

Điểm mới của Nghị quyết:

 

     Như  chúng  ta  đều  biết,  văn  hóa  là  nền tảng  tinh  thần  của  xã  hội,  là  mục  tiêu và động lực phát triển đất nước, văn hóa có vai trò rất quan trọng trong việc hình thành nhân  cách  con  người  và  bản  sắc,  cốt  cách  một dân  tộc.  Ngày  nay,  văn  hóa  còn  được  coi  như một yếu tố có vai trò quyết định sức mạnh và vị thế của mỗi quốc gia, dân tộc. Xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc, phục vụ sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc luôn  là  một  trong  những nhiệm  vụ  quan  trọng hàng  đầu  của  cách  mạng  Việt  Nam.  Đường  lối văn hóa của Đảng không ngừng được bổ sung và phát triển qua các thời kỳ cách mạng.
 
     Nghị  quyết  Trung  ương  5  khóa  VIII  về  văn hóa ban hành khi nước ta mới bước vào kinh tế thị trường giai đoạn đầu, chưa thấy hết mặt trái của cơ chế thị trường, có nhiều vấn đề phát sinh sau này mà Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII chưa đề cập đến. Vì vậy, cần bổ sung và sắp xếp, hoàn thiện lại các chủ trương, quan điểm, nhiệm vụ và giải pháp cho phù hợp.
 
     Nước  ta  đang  hội  nhập  quốc  tế  trên  nhiều lĩnh  vực,  trong  đó  có  văn  hóa  và  sự  bùng  nổ các  phương  tiện  truyền  thông,  nhất  là  mạng Internet,  đòi  hỏi phải có  những  quan  điểm  chỉ đạo  và  chủ  trương,  giải  pháp  mới  về  xây  dựng nền văn hóa, xây dựng con người.
 
     Thực  trạng  văn  hóa  nước  ta  có  một  số  mặt đang  suy  thoái  khá  nghiêm  trọng,  nhất  là  về tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, đòi hỏi sự lãnh đạo, chỉ đạo quyết liệt của Đảng, Nhà nước và cả hệ thống chính trị để khắc phục.
 
     Vì  những  căn  cứ  nêu  trên,  Bộ  Chính  trị  đề nghị  Trung  ương  ban  hành  Nghị  quyết  mới  về xây  dựng  và  phát  triển  văn  hóa,  có  tên  gọi  : “Xây dựng và phát triển văn hóa, con người Việt Nam đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững đất nước”.
 
     Có  thể  nói,  Nghị  quyết  (NQ)  lần  này  về  cơ bản  là  kế  thừa  những  gì  tinh  túy,  tốt  đẹp  của NQ Trung ương 5 khóa VIII về văn hóa, coi văn hóa  là  nền  tảng  tinh thần  của  xã  hội.  Nhưng khi nghiên cứu NQ Trung ương 9 chúng ta cũng dễ nhận ra rất nhiều điểm mới. Đặc biệt ở đây là nhấn mạnh yếu tố xây dựng con người phát triển  toàn  diện.  NQ  dù  có  đầy  đủ  bao  nhiêu nhưng không thể đầy đủ hết, thấu đạt hết mọi vấn đề. Không ai có khả năng làm ra một NQ bao quát toàn bộ vấn đề, nhất là các vấn đề về văn hóa. Riêng tôi, tôi đánh giá rằng NQ Trung ương 9 (khóa XI) có nhiều nét mới.
 
     Trong  NQ  lần  này,  Đảng  thẳng  thắn  nhận định:  “Tình  trạng  suy  thoái  về  tư  tưởng  chính trị,  đạo  đức,  lối  sống  trong  Đảng  và  trong  xã hội có chiều hướng gia tăng. Đời sống văn hóa tinh thần ở nhiều nơi còn nghèo nàn, đơn điệu; khoảng cách hưởng thụ văn hóa giữa miền núi, vùng sâu, vùng xa với đô thị và trong các tầng lớp nhân dân chậm được rút ngắn. Môi trường văn hóa còn tồn tại tình trạng thiếu lành mạnh, ngoại  lai,  trái  với  thuần  phong  mỹ  tục,  tệ  nạn xã hội, tội phạm có chiều hướng gia tăng. Còn ít  những  tác  phẩm  văn  học,  nghệ  thuật  có  giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật, có một số tác phẩm chạy theo thị hiếu tầm thường, chất lượng thấp,  thậm  chí  có  hại”.  Đó  là  những  đánh  giá rất thẳng thắn, rất cởi mở. Tôi đánh giá cao ở chỗ NQ đã dám nói thẳng, nói thật điều này.
 
     Phát  triển  công  nghiệp  văn  hóa  đi  đôi  với xây dựng, hoàn thiện thị trường văn hóa. Trước đây thuật ngữ “thị trường văn hóa”ít được dùng, nhưng  khi  hội  nhập  ngày  càng  sâu  rộng,  kinh tế  ngày  càng  phát  triển  theo  nền  kinh  tế  thị trường, thì văn hóa không thể nằm ngoài kinh tế thị trường được.
 
     Nếu  không  cảnh  báo  thì  bản  thân  văn  hóa sẽ mất ngay thị trường trên sân nhà. Ví dụ như thị  trường  phim  ảnh,  trên  truyền  hình,  trong các  rạp  chiếu  phim… chúng  ta  đang  đánh  mất thị trường. Vì thế, trong Nghị quyết, Đảng đặt thẳng  vấn  đề  như  thế  tôi  cho  là  rất  đáng  ghi nhận.  Tất  nhiên,  không  có  nghĩa  cứ  đưa vào Nghị quyết hôm trước thì hôm sau nó sẽ đi vào cuộc sống ngay. Nhưng đã nhìn nhận được điều này, có nghĩa là bước đầu đã thành công. Nhiệm vụ phía trước còn rất lớn, rất nặng nề.
 
     Hiểu  thế  nào  là  thị  trường  văn  hóa,  bản thân  chúng  ta  là  những  người  đang  làm  văn hóa  có  khi  cũng  hiểu  rất  lơ  mơ.  Nhưng  trong Nghị quyết, đặt ra vấn đề hoàn thiện thị trường văn  hóa  không  phải  là  khong  có  chủ  ý.  Kinh tế  theo  thị  trường  thì  văn  hóa  cũng  phải  theo thị trường. Nhưng cái gì theo được, cái gì không theo được, chứ không phải đem cả cái nền văn hóa của chúng ta vào thị trường. Ở đây, tôi đánh giá cao là Nghị quyết đã đặt được vấn đề hoàn thiện  nền  văn hóa.  Nhưng  hoàn  thiện  thế  nào lại là cả một vấn đề. Vì vậy, khi triển khai Nghị quyết thì phải làm rõ hơn nữa, sâu sắc hơn nữa.
 
     Nghị  quyết  lần  trước  là  xây  dựng  một  nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc. Lần này,  chúng  ta  nói  là  “chủ  động  hội  nhập,  tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại”. Cái mới ở đây là hai chữ: “chủ động”. Trước đây, có những quan điểm cho rằng chính trị, văn hóa không cần hội nhập. Chúng ta chỉ cần hội nhập kinh tế là đủ. Nói như thế cũng có ý đúng của giai đoạn đầu, còn về bản chất thì không thể tách rời văn hóa với  chính  trị,  không  thể  tách  rời  văn  hóa  với kinh tế. Đặt ra vấn đề xây dựng văn hóa trong chính trị và kinh tế như trong Nghị quyết Trung ương 9 lần này tôi cho là rất hay, rất đúng lúc. Nhưng đồng thời phải tổ chức thực hiện cho thật hay,  chứ  nếu  không  sẽ  phản  tác  dụng.  Nói  mà không đi đôi với làm thì sẽ hết sức nguy hiểm.
 
     Trong Nghị quyết lần này, chúng ta còn thấy đề cập đến sự chủ động hội nhập với quốc tế về văn hóa. Kinh tế đã hội nhập thì đương nhiên văn hóa cũng phải hội nhập.
 
     Chúng ta nhìn lại, trước đây ta có nhiều cái bị động. Ví dụ, nhiều cái chúng ta không thích, chúng ta phản đối, ngăn cản nhưng dần dần nó vẫn  vào,  có  cái  tràn ngập. Và  sau  đó  ta  buộc phải  chấp  nhận.  Như  vậy  là  không  phải  chủ động. Vì thế, cái chủ động ở đây rất hay, rất thú vị ở chỗ chúng ta chủ động chọn lọc, chắt lọc ra cái  gì  là  tinh  hoa  văn  hóa  nhân  loại,  cái  gì  là văn hóa thời đại. Chúng ta phải nhìn trước cái thị hiếu ấy, cách thức ấy, những sản phẩm ấy… Vì thế cho nên, tinh thần chủ động là rất mới.
 
     Theo tôi, khi triển khai Nghị quyết phải làm cho toàn Đảng, toàn dân, đặc biệt những người làm  văn  hóa  nghệ  thuật  phải  thấm  nhuần  hai chữ  “chủ  động”.  Phải quán  triệt  và  làm  rõ  thế nào là chủ động. Trước đây, thậm chí có những cái  chúng  ta  thụ  động  hoàn  toàn.  Chúng  ta không muốn thế, nhưng rồi trào lưu nó cứ tràn vào, ví như nhạc hiphop của giới trẻ chẳng hạn, nếu  ta  chủ  động  nó  sẽ  khác.  Hiện  giờ  có  cảm giác  như  nhiều  cái  ta  đang  buông  lỏng.  Hoặc nhiều  cái chúng  ta  làm  nhưng  không  có  hiệu quả,  như  một  loạt  các  trò  chơi,  đồ  chơi  mang tính bạo lực, dù có cấm đoán nhưng nó vẫn lén lút được nhập vào.
 
     Cho nên tôi trân trọng cách đặt vấn đề rất trúng,  có  tính  thời  sự  của  Nghị  quyết  lần  này. Bởi thế, phải quyết liệt thực hiện nếu không sẽ lâm vào tình trạng phản văn hóa, vô hình trung làm giảm niềm tin. Giờ chúng ta đang cần một niềm  tin,  niềm  tin  của  toàn  dân  tộc,  nhất  là trong bối cảnh hiện nay.
 
     Nghị  quyết  hay  rồi,  nhưng  nếu  không  có con  người  để  thực  hiện  thì  Nghị  quyết  vẫn  chỉ nằm  trên  giấy.  Trong  một  thời  gian  dài  chúng ta  không  gửi  cán bộ  đi  đào  tạo  ở  nước  ngoài nữa. Thêm vào đó, kinh tế thị trường phát triển, những  nghề  khác  được  xã  hội  ưa  chuộng.  Nên những người giỏi chạy sang những nghề dễ kiếm tiền, chứ những người giỏi không đi học để làm văn  hóa.  Vậy  nên  nguồn  cán  bộ  làm  văn  hóa rất hụt hẫng, đặc biệt là cán bộ quản lý. Quản lý lĩnh vực văn hóa nghệ thuật là quản lý một lĩnh  vực  sáng  tạo,  rất  đặc  thù.  Không  thể  cứ luân chuyển là làm được. Chúng ta có chính sách điều chuyển, luân chuyển cán bộ nhưng văn hóa là một ngành, một nghề phải được đào tạo một cách  bài  bản.  Không  thể  điều  chuyển  một  ông Chủ tịch phường lên làm Trưởng phòng Văn hóa huyện, hay ông Chủ tịch huyện sang làm Giám đốc Sở Văn hóa Thông tin Du lịch tỉnh.
 
     Bàn đến vấn đề cán bộ là bàn đến con người. Không  phải  là  chuyện  ngày  một,  ngày  hai  mà phải  có  chiến  lược.  Những  văn  nghệ  sĩ  có  tài năng  đích  thực, chúng  ta  phải  trọng  dụng.  Tôi đã  thấy  những  người  làm  văn  hóa  cả  đời,  họ sống đạm bạc, cơ cực. Những con người như thế cần  phải  được  đối  xử  một  cách  tương  xứng  với sự cống hiến của họ, phải có chiến lược đãi ngộ nhân tài trong nền kinh tế thị trường hiện nay.
 
     Văn hóa là chuyện lâu bền, có mạch nguồn riêng của nó. Nếu đi theo chiều hướng tốt, thì 5 hay 10 năm sau nó mới lộ ra. Nhưng nếu phát triển theo chiều hướng xấu, sau 5 – 10 năm, khi nó phát lộ ra rồi thì sửa rất phức tạp, mà cũng chưa  biết  đến  bao  giờ  mới  sửa  chữa  được  một cách dứt điểm.
 
     Một  mùa  vàng,  trái  ngọt  về  văn  hóa  đang còn ở phía trước, bắt đầu từ hôm nay nếu ta đi đúng hướng./.
 
N.V.C